2003 жылы Астанада өткен алғашқы Съезден бастап, Қазақстан тек бастамашы болып қана қоймай, діндер арасындағы тұрақты диалогты институционалдық тұрғыдан қолдауға миссия алды. Съездің тиімділігі мен сабақтастығын қамтамасыз ету үшін әлемдік тәжірибеде аналогы жоқ ерекше ұйымдастырушылық құрылым жасалды.
Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының Съезінің Хатшылығы
Хатшылық 2003 жылғы 23–24 қыркүйекте Астанада өткен Бірінші Съезден кейін құрылып, Съездер аралығында тұрақты үйлестіруші орган ретінде жұмыс істейді. Ол отырыстарды дайындайды, келесі Съездердің күн тәртібін жобалайды, қорытынды құжаттар – декларациялар мен үндеулер мәтіндерін әзірлейді және діндік ұйымдар, халықаралық институттар мен сарапшылармен тұрақты байланыс орнатады. Хатшылыққа Қазақстан Республикасының Парламенті Сенатының Төрағасы басшылық етеді. Құрамына 20-дан астам елден ислам, христиандық (православие, католицизм, лютерандық), буддизм, иудаизм, индуизм, зороастризм, даосизм және синтоизм діндерінің өкілдері кіреді. Барлық шешімдер консенсус негізінде қабылданады, бұл теңдік, диалог және өзара құрмет рухын көрсетеді. 2023 және 2024 жылдары XXI және XXII Хатшылық отырыстары өтті, онда әсіресе 2023–2033 жылдарға арналған Съездтің Ұзақ мерзімді даму концепциясы және Жас дін көшбасшыларының форумын құрудың алғашқы қадамдары талқыланды.
Хатшылық отырыстары Астанада және кезең-кезеңімен басқа елдерде өткізіледі, болашақ Съездер күн тәртібінің негізін қалыптастырады және жаһандық мәселелерге жедел жауап беруге мүмкіндік береді.
Діндер көшбасшыларының Кеңесі
Дін лидерлерінің Кеңесін құру идеясы алғаш рет 2006 жылы Астанада өткен II Съезд кезінде ұсынылды. Қатысушылар діндер арасындағы диалогты дамыту және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастықты қамтамасыз ететін тұрақты құрылым қажет екенін атап көрсетті.
Кеңес ресми түрде IV Съезд кезінде 2012 жылғы мамырда құрылды. Форумның ашылуына дейін өткен алғашқы Кеңес отырысына Қазақстан Президенті Н. А. Назарбаев пен әлемдік діндердің рухани жетекшілері қатысты.
Діндер көшбасшыларының Кеңесінің құрамы
Кеңеске ең ықпалды рухани конфессиялардың өкілдері кіреді – негізгі әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшылары: ислам, христиандық (православие, католицизм және т.б.), буддизм, индуизм, иудаизм, даосизм және синтоизм. Кеңес шамамен 14 өкілден тұрады, олар өз діни қауымдарында үлкен беделге ие.
Міндеттері мен қызметтері
Діндер көшбасшыларының Кеңесінің негізгі міндеттері:
· Діндер арасындағы диалогтың стратегиялық бағыттарын анықтау және Конгресті рухани дипломатия алаңы ретінде дамыту;
· Басқа халықаралық институттармен ынтымақтастықты, келісім мен бейбітшілікті қолдауға бағытталған шешімдер мен бірлескен бастамаларды іске қосу;
· Мәдениетаралық түсіністік пен сенімді нығайтатын білім беру және гуманитарлық жобаларды қолдау.
Діндер көшбасшыларының Кеңесі – бұл жай ғана консультативтік орган емес, Қазақстандағы Съездің институционалдық жүрегі болып табылады. Кеңес жаһандық діндер арасындағы диалогтың сабақтастығын, тұрақтылығын және тұтастығын қамтамасыз етіп, бейбітшілікті рухани және моральдық негіздерге сүйеніп нығайтуға бағытталған.
Жас дін көшбасшыларының форумы
Форум идеясы - дін саласындағы жас буын өкілдеріне, діни қайраткерлер мен белсенділерге диалог пен ынтымақтастық алаңын ұсыну. Бұл бастама алғаш рет 2022 жылы Астанада өткен Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің VII Съезі барысында жария етілді. Съезд қатысушылары мұндай бастаманы қолдап, оны дінаралық диалог миссиясының сабақтастығы мен жалғасын қамтамасыз етудегі маңызды қадам деп таныды.
Аталған бастама Қазақстан Президенті Қ.К. Тоқаевтың ұсынысы негізінде қабылданған Съезді дамытудың 2023–2033 жылдарға арналған Тұжырымдамасында ресми түрде бекітілді. Алғашқы форум «Ортақ болашақты қалыптастыру: жас көшбасшылардың діндер арасындағы диалогты нығайтудағы рөлі» 2024 жылғы 9 қазанда XXII Хатшылық отырысы аясында Астанада өтті. Форумға 30-дан астам елдің өкілдері қатысып, қазіргі заманғы маңызды мәселелерді талқылады.
Форумның негізгі оқиғалары:
· Қазақстан Президенті Қ.К. Токаевтың ресми үндеуі Сенат Төрағасы және Съезд Хатшылығының басшысы
М.С. Әшімбаев арқылы оқылды;
· Дискуссия тақырыптарына жас көшбасшылардың бейбітшілікті құрудағы рөлі, діндер арасындағы және мәдениетаралық диалог міндеттері, цифрландыру мен жасанды интеллекттің рухани құндылықтарға әсері кірді.
Нәтижелері:
· Жас дін лидерлерінің Бірлескен үндеуі қабылданып, бейбітшілік, өзара түсіністік, мейірімділік пен ынтымақтастықты қолдау ниеті бекітілді;
· VIII Съезд аясында 2025 жылы II Форум өткізу жоспарланды;
· Форум барысында Съездтің дін тақырыбындағы материалдарының электрондық кітапханасы ұсынылды.
Жас дін көшбасшыларының форумы – бұл:
· VII Съезде (2022) енгізілген институционалдық инновация, ресми түрде I Форумның Астанадағы ашылуымен (2024) жүзеге асты;
· Жастарды діндер арасындағы диалогқа тартатын стратегиялық алаң, сабақтастық пен рухани жаңару үшін маңызды;
· Цифрландыру, жаһандық тұрақсыздық және діндер арасындағы шиеленістер сияқты қазіргі заманғы мәселелерге жауап;
· Жастардың тек қатысушы емес, өзекті тақырыптарды қалыптастыратын, болашақ трендтер мен бастамаларды алдын ала бағдарлайтын алаң.
Форум Съезд құндылықтарының сабақтастығын қамтамасыз етуде маңызды қадам болып, жаңа ұрпақты толеранттық пен рухани мәдениет негізінде болашақты құруға тартады.
Қазақстандағы Съездтің институционалдық құрылымы – бұл тұрақтылықты, сенімділікті және жаһандық діндер арасындағы диалогтың бірегей үдерісін дамытуды қамтамасыз ететін өміршең жүйе. Осы құрылым арқылы Съезд бір реттік шара емес, ұзақ мерзімді халықаралық платформаға айналды, ол БҰҰ, ЮНЕСКО, ОБСЕ және әлемнің негізгі діни орталықтарында мойындалған.
Тарихи-құжаттық материалдар бөлімінде Съездтің ұйымдастырушылық құрылымының эволюциясы және оның діндер мен мәдениеттер арасындағы бейбітшілік, өзара құрмет пен ынтымақтастықты нығайтуға қосқан үлесі көрсетілген.
Бұл бөлімде ұсынылады: құжаттар архиві (Хатшылық туралы Ереже, үндеулер, концепция, баяндамалар, Діндер көшбасшыларының Кеңесінің құрамы, алғашқы Жас дін көшбасшыларының Форумы құрамы, Форум бағдарламасы), фотоархив.
